Over Occupy en de geschiedenis van het Beursplein

Zojuist heb ik op Beursplein 5, bij de manifestatie GlobalNoise, een korte toelichting gegeven op de geschiedenis van de gebouwen aan het plein. Die manifestatie vindt plaats, één jaar nadat Occupy op 15 oktober op het Beursplein van start ging. Het leek me leuk om daarom wat elementen uit de geschiedenis naar voren te halen die verwantschap vertonen met Occupy.

Eén van de zaken die de Beurs van Berlage bijvoorbeeld zo uniek maakt is dat het als Gesamtkunstwerk is opgezet. Berlage besprak met de dichter Albert Verweij het beeldprogramma. Daarin zaten twee doelstellingen:
1- het neerzetten van Amsterdam als handelsstad door de eeuwen heen
2- het vooruitwijzen naar de toekomstige klassenloze maatschappij zonder geld.

In feite bouwde de geengageerde socialist Berlage een gebouw voor de handel, vanuit het ideaal dat op termijn die handel er niet meer zou zijn en het gebouw dan een tweede leven als gemeenschapshuis zou kunnen gaan krijgen. De architectuur modelleerde hij dan ook naar de middeleeuwse raadhuizen van Italiaanse stadsrepublieken (Palazzi del Populo) waarin een duidelijke rol voor het volk was weggelegd. Maar je zou ook zomaar kunnen zeggen dat het op allerlei manieren een Occupy-statement avant la lettre was.

De buitenkant: beursplein?
In de gevel van het pand, aan het Beursplein zijn beide doelstellingen te herkennen. Helemaal bovenin de gevel zien we het wapen van de stad Amsterdam (de twee mannen in een boot) en iets daaronder een gevelsteen van Lambertus Zijl met drie delen: Het paradijs (links), het Verdorven Heden (rechts) en de toekomst (midden).

De binnenkant: tableaus verleden, heden en toekomst
Als u zich voorstelt dat het cafe aan het beursplein er niet was en ook de toegangen niet waren afgesloten, dan heeft u een beeld bij de ontmoetingsruimte waar de handelaren elkaar tegenkwamen. Ze verzamelden zich bij de diverse tableaus van Toorop. Maar dat waren niet zomaar tableaus: ook hier bleek een visie op verleden (slavernij: vrouw wordt geruild tegen zwaard):

In het heden van destijds (1903) zagen we een klassemaatschappij terug, uitgebeeld door arbeiders enerzijds en directeuren anderzijds:

En rechts daarvan zagen we het eind ideaal. Geen klassenmaatschappij. De oude arbeider rechts bergt zijn spullen op en ziet toe hoe zijn kinderen gezamenlijk dansen in een tuin waar man en vrouw gelijk zijn.

De hand en geldzak tussen twee beurzen
Ook in 1903 was er al het besef dat je met geld eervol moest omgaan. Om de handelaren daaraan te herinneren was er tussen de Koopmansbeurs en de zaal voor de Effectenbeurs een geldzak te zien , met daarboven een hand. De hand had de vorm van een hand die een eed zweert. Deze morele oproep werd echter weinig gewaardeerd door de handelaren en de hand/geldzak werden verwijderd.

Gauw verhuizen dus....
Het zal niet verwonderen dat met deze overdaad aan symboliek (en, dat moet gezegd: de beperkte ruimte en de gebrekkige verwarming in de Beurs van Berlage) de effectenhandelaren na verloop van tijd gingen omkijken naar een nieuw gebouw. Toen het contract afliep en hun portemonnee na een aantal florissante jaren goed gevuld was, kochten de handelaren het Bible Hotel aan het Beursplein op om op die plek een mooi gebouw te laten bouwen, zonder al te veel socialistisch-idealitische symboliek.

Meer daarover een andere keer.....

OECD data demonstrate income inequality and support Occupy

When I first read about the Occupy movement I focused primarily on the US situation. I came to understand that indeed in the US, the income inequality is quite considerable, so I could really see where the objections of Occupy Wall Street, and the use of 99% (for the masses) and 1% (for the wealthy) were coming from.

But here in the Netherlands and in Europa, I figured, it would not be the same. We have more social insurances and social support and income inequality is dealt with differently. At least, so I thought, until I came across the OECD report: An Overview of Growing Income, Inequalities in OECD Countries. And I'll put the two foremost important graphs down here, for a quick snapshot.

The first image shows the gradual liberalisation of the markets in the OECD-countries. And it is followed by an outline of the increase (!) in income inequality in that same time-frame.

Of course the OECD goes at length to describe how this mechanism has worked. But if I were to summarize it, I would say: with the liberalization of markets, capital can flow more freely than labour. Thus, those who only have labour to sell, cannot find their optimum earning capacity (due to a restraint in terms of travel etc.) while those who have capital can. And therefore the liberalisation of capital markets (without a similar liberalization of labour markets) will go hand in hand with an increase in income inquality.

And as the neoliberal dogma is indeed the dominant frame of reference in our western societies, it is fair to say that the OECD data prove the Occupy movement to be right in their objection to unlimited capital flows and in their desire to compensate the income inequelity effects of these flows by means of other political measures.